Het internet is ooit gebouwd om mensen te verbinden, open, vrij en veilig. In de loop der tijd verschoof de controle naar een handvol grote platforms. Persoonsgegevens raakten gecentraliseerd, werden verzameld en geëxploiteerd. Gebruikers verloren de regie over hun eigen gegevens.
Wij geloven dat het tijd is om het tij te keren. Er ís een manier om die regie terug te geven, zonder digitale businessmodellen kapot te maken. Die hebben wij gebouwd.
Stichting Nederlandse Datakluis is opgericht eind 2022. Initiatiefnemers waren Arno Otto en Martijn van Dam. De stichting kwam voort uit een samenwerking tussen de grootste Nederlandse mediabedrijven: DPG Media, Mediahuis Nederland, NPO, RTL Nederland en Talpa Network. Al snel werden ook anderen bij de samenwerking betrokken. Beeld&Geluid, ROM Utrecht, Atumi en SolidLab uit Vlaanderen, Deloitte, Oliver Wymann, Muze, Triple IT, DataVillage en vele anderen hielpen mee om de datakluis te ontwikkelen.
Na een jaar onderzoek begon de stichting begin 2024 met ontwikkelen van de datakluis-infrastructuur. Na tests met kleine groepen en een grootschalige pilot op grote mediasites, werd in 2025 de dienst doorontwikkeld. Deze ontwikkeling werd gefinancierd door Nederlandse mediapartners die een alternatief wilden hebben voor het bestaande model van eigen logins, cookies en tracking en door een subsidie uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, via Kansen voor West.
In 2025 bleek dat verdere investeringen nodig waren om de software en commerciële toepassingen door te ontwikkelen en zo te komen tot een duurzaam verdienmodel voor de datakluis. Die kon SNDK niet zelf aantrekken: investeerders stappen in deze vroege fase alleen in bij een startup met gecommitteerde oprichters. Arno Otto en Martijn van Dam waren daarop bereid die startup op te richten en er zelf in te investeren. Zo is Utonomy ontstaan.
SNDK bleef de datakluisserver beheren en zorgt daarmee voor veilige opslag van persoonlijke gegevens en bescherming van privacy. Utonomy nam de software over om die verder te ontwikkelen en commercieel te exploiteren. Zo zijn databemiddeling en commerciële activiteiten gescheiden, passend bij de voorschriften van de Data Governance Act.
De overdracht is zorgvuldig vormgegeven. De raad van toezicht van SNDK heeft erover besloten, Utonomy betaalt een marktconforme vergoeding uit haar omzet en er gelden diverse voorwaarden om de toekomst van de datakluis en de maatschappelijke toepassingsmogelijkheden te waarborgen. Zo behoudt SNDK een licentie op de Upod-software voor de publieke sector. SNDK wordt gefinancierd uit de vergoedingen van partijen die de datakluisserver gebruiken, waaronder Utonomy.
Persoonsgegevens teruggeven aan haar rechtmatige eigenaar: de gebruiker.
Alle persoonsgegevens die via onze infrastructuur worden opgeslagen:
Denk aan SNDK als de waterleiding: wij leggen en beheren de infrastructuur, bewaken de kwaliteit en zorgen dat iedereen eerlijk toegang heeft. Hoe organisaties die infrastructuur gebruiken om hun diensten te bouwen, is aan hen, binnen de regels die wij stellen.
Vanaf 1 januari 2026 is SNDK de aanbieder van een pod server: de infrastructuur waarop persoonlijke datakluizen worden opgeslagen. Elke organisatie, publiek of privaat, die gebruik wil maken van die datakluizen kan toegang krijgen, mits zij zich houdt aan de strikte regels voor databescherming en gebruikerscontrole.
De software waarmee toepassingen op de pods worden gebouwd, heet Upod. SNDK heeft een onherroepelijke en ongelimiteerde non-profitlicentie op Upod voor publieke en maatschappelijke toepassingen. De commerciële doorontwikkeling en uitrol van Upod is overgedragen aan Utonomy, dat organisaties in het private domein bedient.
Arno Otto en Martijn van Dam dragen hun verantwoordelijkheid als bestuurder van SNDK over vanwege hun rol bij Utonomy. De raad van toezicht heeft hen gevraagd in 2026 een aantal lopende zaken af te ronden en de bestuursoverdracht voor te bereiden. Die was voorzien voor de zomer van 2026, maar omdat sommige zaken meer tijd vergen, is die nu naar verwachting begin 2027. Tot die tijd besluit de raad van toezicht over alles waarbij een tegenstrijdig belang speelt of zou kunnen spelen.
Het nieuwe, onafhankelijke bestuur ziet toe op de missie van de stichting: bescherming van persoonlijke data, eerlijke toegang tot de infrastructuur en ondersteuning van maatschappelijke toepassingen. Het plan is dat bedrijven en maatschappelijke organisaties die de datakluisserver gebruiken een plek krijgen in de governance, met adviesrecht over toekomstige functionaliteit en kosten. Zo wordt SNDK een onafhankelijke hoeder van privacy en persoonlijke data, en een samenwerkingsverband voor partijen die vanuit die missie met persoonlijke data willen werken. Tips en suggesties over hoe we dit het beste vormgeven, zijn van harte welkom.
Wij beschermen persoonlijke data, voor mensen, voor de samenleving, voor Europa.